Redeiras, atadeiras e chaboleiras

Os traballos relacionados co mundo do mar que exercían e exercen as mulleres son múltiples e polo xeral pouco recoñecidos. Algúns dos seus labores máis habituais eran os de confección e mantemento das redes e aparellos de pesca. Chaboleiras, atadeiras e redeiras eran os oficios vinculados dunha ou doutra forma a estes labores.

Estes oficios diferenciábanse antigamente de forma específica e tiñan tarefas concretas asociadas. Nas últimas décadas do século XX na zona de Estribela e Marín as atribucións das redeiras pasan a ser desenvolvidas polas atadeiras e chaboleiras. O propio nome do oficio identifícase hoxe en día cos homes, os redeiros, especializados en traballos máis pesados, como o de facer e reparar mallas de arrastre e redes de altura. Os homes polo xeral, como noutros oficios, cobraban máis que as mulleres, as cales non dispuñan de contrato laboral nin de seguro.

As chaboleiras recibiron o nome do seu lugar habitual de traballo, as chabolas, que eran os baixos das casas onde se almacenaban utensilios e aparellos de pesca e onde desenvolvían parte dos seus labores. Ao volver os barcos do mar botaban as redes a secar e limpábanas, xa que moitas veces viñan cheas de lodo, traballo este moi laborioso.

“E despois cando os barcos viñan do mar traían o peixe que traía o fango todo (…) pois para quitarlle iso, aí por onde está o ribeiro todo, aí a secalo e cando che secaba inda o quitabas ben de mollalo que de seco xa non o dabas quitado, quedabas cos dedos… Xa quedaba o dedo coma… xa sangraba pola punta dos dedos.“ (S. – Marín)

Tamén carrexaban as caixas do peixe na cabeza, encascaban (tinguir os aparellos con casca de piñeiro cocida para que se conservasen mellor) e, xa na chabola, facían rede. Á parte, estaban os traballos da casa, entre outros posibles.

“Na chabola, á mañán levantábaste e o que tiñas que facer na casa xa era á parte, e á mañán ibas para a chabola, e se había que botar aparellos a secar botábanse aparellos a secar. E se non facías na rede ata a unha da tarde. E despois á tarde, ás tres, ibas outra vez para a chabola e que non te mandara o armadore a fregare a cociña.” (S. – Marín)

O labor de secar e arranxar os aparellos de pesca non era exclusivo das mulleres, había tanto chaboleiras como chaboleiros. Se o barco era de pesca á vaca (pesca de arrastre menor que o bou), precisaba unha chaboleira e un chaboleiro. Se era á parella (dous barcos arrastran unha soa rede de profundidade) tiña dúas chaboleiras e un chaboleiro, xa que os aparellos dos barcos da parella eran máis grandes que os da vaca.

O cobro non sempre se correspondía coa dureza do traballo. En ocasións o pagamento era en especie, só despois de o armador e os mariñeiros teren apañado os seus quiñóns. Era ir “a pan”.

“Na chabola se o barco traía peixe primeiro facíanse os quiñóns máis grandes e despois eran os dos mariñeiros. Había meses que igual ganabas vinte pesos, como dez, como nada, se o barco estaba en terra… que había mal tempo.” (S. – Marín)

“Se o barco ganaba, ganaba, se non ganaba non cobrabas nada.” (D. – Estribela)

O oficio de atadeira relaciónase cos aparellos para a pesca de baixura (medios mundo, nasas, pedra de abalar, palangre, etc.). Na zona de Estribela e Marín é un oficio xa desaparecido. Viñan as pezas para confeccionar o aparello e había que cortalas segundo as medidas escollidas polos armadores. O grosor da rede e os anacos de chumbo que levaban dependían do tipo de pesca: a ardora, ao xeito, etc. O traballo das atadeiras era máis esporádico que o de chaboleira.

“Ás atadeiras víñanche chamar, ‘mira teño o aparello tal, pódesme vir, necesítote dous días, tres días’. (…) Tíñano como un traballo esporádico, ‘venme ben traballo dous días na semana’ (…). “ (D. – Estribela)

Tanto as atadeiras como as chaboleiras aprendían normalmente o oficio na casa, a través da familia. Era moi frecuente aprender desde moi cedo.

“Eu con dez anos xa facía na casa, que facíamos rede na casa. (…) Eu fun para a chabola con 12 anos a facer na rede que se operara miña nai e miña tía era chaboleira, e eu iba no sitio dela (…)” (S. – Marín)

As condicións co tempo foron mellorando relativamente, aínda que tamén diminuíu o número de mulleres dedicadas ao traballo coas redes. Desde comezos do século XXI destacan a realización de diferentes encontros de redeiras e a creación da Federación Galega de Redeiras Artesás, que naceu co obxectivo de dignificar a profesión e darlle visibilidade.

O tempo muda mais os traballos asociados tradicionalmente á muller seguen a ser igual de fundamentais que antes para os barcos e a pesca.

Autoría: MAOS Innovación Social

[Ver o texto en PDF: Redeiras, atadeiras e chaboleiras]

Atadeiras de Marín
Atadeiras no porto de Marín. Aproximadamente, anos 50.

Audios

Galería

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on telegram
Share on email