Muiñeiras

“O oficio de muiñeira aínda non era tan malo”, afirma Carmen.

Moer era a comezos de século unha actividade necesaria para a subsistencia das familias pois precisábase ter fariña para poder facer o pan e, por tanto, toda a veciñanza sabía facelo. Podíase moer en muíños de herdeiros ou en muíños privados. Os de herdeiros eran muíños compartidos por varias persoas ou familias que tiñan dereitos herdados sobre o seu uso. Estes muíños regulábanse mediante sistemas de repartición de horas que se distribuían entre o día e a noite. Entre tanto o muíño moía, había que ficar á espera de que acabase e non se podía deixar só para evitar que moese en van e se gastasen as pedras. Polo tanto, había que esperar a que o muíño acabase e pasar alí o tempo necesario. Moita da xuventude do lugar aproveitaba esta circunstancia para ir dar algún susto ou pechar por fóra a porta ou algunha outra trasnada.

No muíño privado era diferente. A este muíño normalmente íase cando as horas de moenda nos de herdeiros non eran suficientes para moer todo o cereal. Co saco na cabeza, da cabalo ou nunha burra, desprazábanse ata o muíño para deixar o gran ao cargo da muiñeira. Ela calculaba o tempo que lle podía levar e avisaba do día en que poderían vir recoller a fariña. Se por calquera motivo non daba moído para a data concertada, a muiñeira enviaba aviso por algún coñecido. Polo uso do muíño cobrábase a maquía. A maquía era como un caixón de madeira separado en dúas partes. Segundo fose o tamaño do saco cobrábase máis ou menos polo traballo, unha ou dúas pezas.

Moíase, sobre todo, millo e máis centeo, para fariña ou para facer picón para os animais. Tamén se lle podía encargar que separara a fariña que lle chamaban “do ollo”, aquela que queda apegada á base do muíño e que se empregou moito para facer papas para as crianzas máis pequenas por ser máis miúda que a outra.

A muiñeira traballaba día e noite para dar resposta á urxencia da fariña. De noite durmía atenta ao son que o muíño facía mentres traballa e, dependendo do como fora ese ruído, sabía con exactitude cando acabara o gran. Nese momento había que levantarse e ir parar o mecanismo, recoller a fariña para o saco e botar outro novo a moer. Ata que volvese acabar ese saco e houbese que volver levantarse. Este non era o único motivo que podía quitarlle o sono á muiñeira. No verán, a escaseza de caudal nos nosos ríos obrigábaa a ir de noite polo río arriba desviar algunha da auga que previamente tornaran para o regadío da hortas. Esta tarefa non estaba exenta de conflitos e podía haber encontros inesperados con algunha veciña ou veciño alerta para conservar a súa auga. Nalgunhas ocasións había que ir ao río catro ou cinco veces. No inverno, a situación era ao contrario e o exceso de auga podía romper o mecanismo ou a infraestrutura, así que había que ila tornar para que non viñese demasiada para a casa.

Para o mantemento do muíño había que realizar outras tarefas, que se repartían entre os da casa. Cada certo tempo había que picar as pedras que se ían gastando aos poucos e quedando lisas. No cubo tamén había que ter conta da viqueira. No verán, coa escaseza de auga, poñíaselle máis pequeniña para que aumentase a presión, mentres que de inverno poñíaselle máis grande para que fluíse mellor.

Coa chegada do muíño eléctrico fíxose cada vez menos necesario o mantemento dos muíños comunitarios xa que cada quen puido ter o seu na propia casa. Os privados mantivéronse, aínda que fose apenas para uso particular, pero polo xeral deixou de ser preciso o labor da muiñeira.

Autoría: MAOS Innovación Social

[Ver o texto en PDF: Muiñeiras]

Arredores de Pontevedra
Paisaxe rural dos arrabaldes de Pontevedra centrada nun rego cun pequeno muíño.

Galería

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on telegram
Share on email